دسته
برندگان دومین رقابت وبلاگ نویسان تبیانی
لينكدوني
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 292773
تعداد نوشته ها : 773
تعداد نظرات : 134
Rss
طراح قالب
موسسه تبیان
جام جم آنلاین: جمهوری اسلامی ایران در طلیعه دهه چهارم از حیات خود، تاکنون بیشترین انتخابات را در منطقه تجربه کرده است. استاندارد دموکراسی در ایران از بسیاری کشورهای منطقه و حتی برخی دموکراسی‌های نوپا بالاتر است.

انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری در شرایطی برگزار می‌شود که خواسته رهبر انقلاب مبنی بر نامگذاری دهه چهارم انقلاب به عنوان دهه عدالت و پیشرفت ضرورت تبدیل آن را به گفتمان ملی از هم اکنون مطرح کرده است. تبدیل این دو آرمان به گفتمان ملی در نخستین گام در مسیر انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری که مشارکت همه ایرانیان واجد حق رای آن را به صحنه مشارکت ملی و اتحاد ملی تبدیل می‌کند، اهمیت می‌یابد بخصوص آن که رهبر انقلاب، همه اقوام ایرانی را پیکره یک ملت و فرصتی برای نظام اسلامی دانستند.

با این حال نمی‌توان از اهمیت راهبرد اتحاد ملی در سال جاری غافل بود. نگاهی به ادبیات و تعابیر به کار رفته در سخنان رهبر انقلاب در ماه‌های اخیر بویژه در کردستان نشان‌دهنده تقویت عنصر ملیت و ایرانیت در گفتمان ایشان است و در همین حال ضرورت توجه و حفظ احترام مذاهب مختلف اسلامی نیز از جمله محورهای سخنان ایشان در کردستان بود.

در هر حال شرایط زیر اهمیت توجه به راهبرد اتحاد ملی را در انتخابات ریاست جمهوری دو چندان کرده است:

1- از نظر داخلی جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر تجربه 30 ساله کشورداری دوران تثبیت و بلوغ سیاسی را می‌گذراند و از بسیاری بحران‌ها عبور کرده است. فروکش کردن بحران هسته‌ای و کاهش فشار سیاسی غرب و تمرکز آن بر تبلیغات منفی نشان می‌دهد تا حد زیادی غرب هم از تغییر ساختار و هم تغییر رفتار سیاسی ایران ناامید شده است.

2- انتخابات ریاست جمهوری دهم، اولین انتخابات در دهه چهارم انقلاب است و تا حد زیادی نگرش مردم به نظام و برنامه‌های آن را آشکار می‌سازد. از نظر نگرش مردم به حاکمان، همه انتخابات در جهان از چنین خصیصه‌ای برخوردارند.

3- نوع و میزان مشارکت مردم در مناطق مختلف کشور می‌تواند میزان معناداری جهتگیری انتخابات در راستای اتحاد ملی یا افتراق ملی را آشکار کند. از این نظر حضور پرشور مردم در انتخابات خود جلوه‌ای از اتحاد ملی است.

4- انتخابات ریاست جمهوری دهم پس از فروکش کردن نسبی فشارهای خارجی بر ایران و روی آوردن آمریکا به فعال‌سازی شکاف از درون صورت می‌گیرد. چنین فضایی در صورت تدبیر نشدن ظرفیت آسیب‌رسانی به اتحاد ملی را دارد.

5- انتخابات ریاست جمهوری پس از 4 سال از عملکرد دولت نهم صحنه آزمون برنامه‌های دولت نهم به حساب می‌آید.

نکته درخور تامل در رفتار انتخاباتی مردم ایران این است که میان درصد رشد و توسعه در استان‌ها مشارکت سیاسی آنان در انتخابات رابطه عکس وجود دارد، به گونه‌ای که استان کهگیلویه و بویراحمد به عنوان یکی از استان‌های محروم و کمتر برخوردار کشور بالاترین درصد مشارکت سیاسی در انتخابات بعد از انقلاب را به خود اختصاص داده است که این نشان می‌دهد هنوز بخش زیادی از پایگاه انقلاب را طبقات و استان‌های محروم تشکیل می‌دهند؛ البته درباره نوع انتخاب مردم نمی‌توان چنین قاعده‌ای را جاری ساخت. می‌توان گفت تحقق عدالت در استان‌های کمتر برخوردار کشور مطالبه فوری‌تر و درخواست جدی‌تری به حساب می‌آید.

مشارکت سیاسی مردم و انتخابات ریاست جمهوری دهم

چنان که گذشت، مشارکت گسترده مردم در انتخابات در تقویت اتحاد ملی موثر است. بی‌شک مشارکت حداقلی نمی‌تواند متضمن اتحاد ملی باشد. این اعتقاد که انتخابات کیفی با میزان متوسط شرکت‌کنندگان می‌تواند با نتیجه مطلوب تامین‌کننده مصالح کشور باشد، در درازمدت پشتوانه مردمی و اتحاد ملی را متزلزل خواهد کرد و مردمی بودن و جمهوریت نظام را به خطر خواهد انداخت. اگرچه وجود انسجام و همبستگی میان حاکمیت نیز به نوبه خود به تحکیم اتحاد ملی می‌انجامد و نمای مقتدرانه‌تری از کشور و نظام سیاسی را در جهان به نمایش می‌گذارد. می‌توان گفت مشارکت گسترده و حداکثری مردم در انتخابات بویژه در مناطقی از کشور که در معرض فعال شدن شکاف قومی هستند، اتحاد ملی را به نمایش می‌گذارد؛ اما ریزش مشارکت مردم بویژه در این مناطق نه‌تنها اتحاد ملی را قوام نمی‌دهد؛ بلکه هشداردهنده نیز است.

کدام برنامه؟ کدام سیاست؟

این که کدام برنامه یا سیاست از سوی نیروهای موجود سیاسی کشور بهتر می‌تواند انتخابات ریاست‌جمهوری دهم و نتیجه برآمده از آن یعنی دولت دهم را با اهداف و اولویت‌های معطوف به اتحاد ملی همراه کند، پرسش مهمی است که پاسخ به آن نیازمند توجه به رفتار بازیگران عرصه انتخابات و نوع قضاوت مردم دارد. در جهت تقویت گفتمان اتحاد ملی می‌توان راهکار‌های زیر را برای انتخابات ریاست جمهوری برشمرد.

1- گفتمان انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی از معدود جریان‌های سیاسی عصر حاضر است که توانست بخش عمده مردم را با خود همراه کند، چنان که میشل فوکو، متفکر معروف فرانسوی که سال 57 به ایران آمد ایران را روح جهان بدون روح خواند. او می‌گوید این رویداد انقلابی اراده مطلق جمعی را نمایان می‌کند و کمتر مردمی در تاریخ چنین فرصتی داشته‌اند. (فوکو، ایران روح یک جهان بی‌روح، نشر نی، ص 57)‌

برخی تحلیلگران معتقدند جنبش‌های اجتماعی ایران در مرحله انقلاب یا کنار زدن نظم موجود به صورت ائتلافی عمل می‌کنند، اما در مرحله نظام‌سازی و ساختن، غیریت‌ساز می‌شوند و راه انشعاب در پیش می‌گیرند. تحولات پس از انقلاب مشروطه و شکست جریان ملی کردن نفت و نیز منازعات سیاسی بعد از انقلاب اسلامی تا حدودی نشان از این واقعیت دارد که جامعه ایرانی در مرحله ساختن به چندگانگی کشیده می‌شود.

جریان اصلاحات نیز از این قاعده مصون نماند و این خطر جریان اصولگرایی را نیز تهدید می‌کند. در چنین شرایطی سخن گفتن از گفتمان انقلاب اسلامی مسوولیت‌آور است، به طوری که اگر به معنای بازگشت به ارزش‌های انقلاب اسلامی و در اصول استقلال آزادی جمهوری اسلامی، استکبارستیزی و مقابله با فقر و فساد و تبعیض آن هم با روحیه باشد، می‌تواند در بازنگری روش‌ها سودمند باشد. در این گفتمان همانند صدر انقلاب، مقام رهبری دال گفتمان را تشکیل می‌دهد، لذا تقویت گفتمان انقلاب اسلامی با مقتضیات امروز زمان و مکان با رهبری انقلاب می‌تواند در تقویت اتحاد ملی موثر باشد، اما این که دایره چتر انقلاب به همان گستردگی قرار داده شود نیازمند میثاق همه گروه‌های سیاسی با آرمان‌های حضرت امام رحمت‌الله علیه است.

2- دستاوردهای نظام و تبدیل عدالت و پیشرفت به گفتمان ملی

شکی نیست که نظام اسلامی در 30 سال گذشته در همه ادوار مختلف و متناسب با ظرفیت کشور دستاوردهای مختلفی در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی در پی داشته است، اما لزوم رسیدن به یک اراده مشترک ملی برای عدالت و پیشرفت گفتمان دهه چهارم را تعیین کرده است.

3- حداکثرسازی مشارکت سیاسی.

شکی‌ نیست که انقلاب اسلامی با اتکا به ملت از تهدیدات و خطرات سالیان گذشته به سلامت عبور کرده است. در حال حاضر نیز مشارکت گسترده مردم در انتخابات می‌تواند به خنثی شدن دوباره تهدیدات غرب بویژه آمریکا منجر شود.

انتخابات و شکاف‌های اجتماعی و سیاسی

چنان که گذشت، انتخابات به عنوان یک مجرا و گذرگاه سیاسی یا گلوگاه مهم در حرکت نظام سیاسی می‌تواند فعال‌کننده یا پرکننده شکاف‌های سیاسی اجتماعی باشد، البته رقابت سیاسی میان احزاب و حتی رویش تشکل‌ها و احزاب جدید در ایران معمولا به فعال شدن شکاف‌های سیاسی می‌انجامد، اما نتیجه انتخابات و تشکیل دولتی قدرتمند و با کارآمدی بالا می‌تواند در جهت کاهش شکاف‌های اجتماعی و سیاسی موثر باشد.

شکاف سنی: با توجه به بالاتر رفتن سن رای‌دهندگان (18 سال) می‌توان گفت خردمندی تجربه‌گرایی و دوری از احساس‌گرایی در نوع رفتار انتخاباتی مردم موثر خواهد بود.

شکاف جنسی: به نظر می‌رسد در این دوره از انتخابات با افزایش نسبی گرایش نامزدها برای توجه به امور بانوان باشیم که حضور یافتن همسران نامزدها در نشست‌ها و سفرهای تبلیغات انتخاباتی نشان‌دهنده این واقعیت است. از آنجا که اکنون بیش از 60 درصد جامعه دانشگاهی را دختران تشکیل می‌دهند، نظام سیاسی باید بتدریج زمینه مساعدتری را برای تحرک اجتماعی و سیاسی زنان فراهم کند. از این نظر می‌توان امیدوار بود نقش و حضور بانوان در انتخابات ریاست جمهوری افزایش یابد. اهتمام به این واقعیت در کاهش شکاف جنسی در جامعه موثر خواهد بود.
مشارکت گسترده مردم در انتخابات می‌تواند به خنثیشدن دوباره تهدیدات حزب بویژه آمریکا منجر شود

شکاف شهر و روستا: دیگر اکنون می‌توان ادعا کرد که مفهوم سنتی روستا در ایران زوال یافته است. با برنامه‌های انقلاب از جهاد سازندگی گرفته تا توسعه استان‌ها، این شکاف تا حد زیادی در حال پر شدن است.

با توجه به شرایط حاضر کشور، تحقق حداکثری اتحاد ملی در انتخابات ریاست جمهوری نیازمند رعایت و تحقق انتظارات زیر است.

1- تعهد و التزام نامزد منتخب به چارچوب حاکمیت: توجه به قانون اساسی به منزله منشور اداره کشور و التزام به مقام عالی ولایت فقیه که قائمه نظام اسلامی است در برنامه‌ها، اهداف و باورهای رئیس‌جمهور دهم و فرد برگزیده

2- التزام به گفتمان انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی: یعنی تاکید دوباره بر استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی عدالت و استکبارستیزی مردم محوری و اهتمام مسوولان به خدمت بویژه به طبقات محروم جامعه و نیز مقابله با هجمه فرهنگی غرب که حاکمیت این گفتمان در انتخابات ریاست جمهوری به تقویت اتحاد ملی می‌انجامد.

3- رعایت اخلاق انتخاباتی: اخلاق انتخاباتی به منزله راهکاری است که در آن نامزدها با رعایت ارزش‌های اخلاقی و قانونی آنچنان که زیبنده نظام اسلامی است، ضمن بیان توانمندی‌ها و قابلیت‌های خود و عرضه شایستگی‌ها برای جلب آرای مردم به تقویت توان ترمیم‌سازی نظام سیاسی کمک کند. در عین حال نقض اصول اخلاقی توسط جستن به ابزارهای غیرقانونی و غیرشرعی علیه رقبا، نه‌تنها باعث توفیق و همسویی مردم گرداگرد نامزد نمی‌شود، بلکه قضاوت افکار عمومی این‌گونه خواهد شد که قدرت‌پرستی نامزد را به پشت سر نهادن اصول اخلاقی وادار ساخته، حال آن که مردم تشنه خدمتند نه شخصیت قدرت‌طلب.

گذشته از آن فردی که قرار است در کسوت ریاست جمهوری در مراسم تحلیف به خدای بزرگ و قرآن کریم سوگند بخورد که حافظ مذهب رسمی قانون اساسی و حقوق ملت باشد، چگونه فردی با نقض اصول اخلاقی صلاحیت آن را خواهد داشت که در پیشگاه ملت چنین سوگندی یاد کند؟ از این رو رعایت نکردن اخلاقی انتخاباتی نه تنها باعث ناکامی و دلزدگی هواداران را فراهم می‌سازد، بلکه با ترویج روحیه بدبینی بر اثر سیاه‌نمایی و تخریب چهره رقبا فضای سرد و پرکینه‌ای بر جامعه حاکم می‌شود که با اتحاد و همدلی ملی قابل جمع نیست.

4- برنامه‌محوری و نگاه به آینده: داشتن امید و روحیه صبر از خصال ایرانیان است. هر چه برآیند فعالیت نامزدهای انتخاباتی بر ایجاد شور و نشاط انتخاباتی و برانگیختن روحیه امیدواری در ملت بیشتر باشد و براساس ظرفیت‌ها به ایجاد توان و تولید نیروی تازه برای رسیدن به اهداف نظام با حضور بیشتر مردم همراه باشد، اتحاد ملی تقویت بیشتری خواهد شد. علاوه بر این ارائه برنامه‌های کارشناسی شده که حاصل خرد جمعی و توان علمی اجرایی و تجربی شخصیت‌های پیرامون نامزدهاست، انتخابات را به جای انتخاب اشخاص به انتخاب برنامه‌ها رهنمون شود به تقویت دولت دهم یاری می‌رساند، حتی اگر نامزد ارائه‌کننده برنامه‌های قوی همه‌جانبه در چارچوب قانون اساسی و مبتنی بر آرمان‌های نظام در دهه چهارم یعنی عدالت همراه با پیشرفت باشد می‌توان امیدوار بود که به کارآیی دولت دهم و در نتیجه به تقویت اقتدار و اتحاد ملی یاری می‌رساند، حتی اگر نامزد ارائه‌کننده برنامه‌های قوی پیروز انتخابات هم نباشد پذیرش ظرفیت‌های این برنامه‌ها به وسیله نامزد پیروز و رئیس‌جمهور منتخب در مجموع به تقویت دولت وی یاری خواهد رساند به‌خصوص آن که رئیس‌جمهور پس از انتخاب به وسیله ملت دیگر رئیس‌جمهور افراد رای‌دهنده به او یا احزاب جریان‌های حامی وی نبوده بلکه رئیس‌جمهور کل ملت ایران است.

5- احزاب، نخبه‌سازی آری وامداری نه: تاکنون بحث‌های مختلفی درباره نقش احزاب در انتخابات شده است. شک نیست که تحزب به برنامه محور شدن انتخابات، تربیت نخبگان، ارائه گزینه‌های مختلف به مردم برای انتخاب و در مجموع شفافیت و ارتقای سازماندهی سیاسی در جامعه کمک می‌رساند و احزاب حامی یک نامزد می‌تواند تا حد زیادی سیمای دولت آینده را روشن کند، اما در مقابل وامداری به احزاب، حاکم شدن مصلحت هواداران و متحدان حزبی به جای توجه به مسوولیت‌های رئیس‌جمهور باعث تقدم منافع گروهی بر منافع ملی می‌شود که اثری کاهنده بر اتحاد ملی خواهد داشت.

6- سیاست اتکاء به خود و نیروی ملت: ازجمله محورهای سخنان رهبر انقلاب در کردستان متوجه ساختن مردم به دقت در برنامه‌های نامزدهایی است که ممکن است برای خوشایند قدرت‌های سلطه‌گر برنامه‌ها و سخنان انتخاباتی خود را تنظیم کنند.

روشن است که گرایش به قدرت‌های خارجی و امید بستن به حمایت‌های آنان در انتخابات دقیقا با رویکرد ملی و اتکا به توانمندی ملت در تعارض است. از این نظر یکی از شاخص‌های تقویت اتحاد ملی، منزوی شدن گفتمان خارج محور و وابسته و تمرکز بر توان و نیروی مردم ایران اسلامی به مثابه پشتوانه اصلی حرکت‌ دولت‌هاست. از این‌رو تقویت نگرش ملت محور در مقایسه با دیدگاه وابسته به خارج در تحکیم اتحاد ملی در انتخابات یا پس از انتخابات موثر است.

دکتر حسن مجیدی


بررسی آماری نه دوره انتخابات ریاست جمهوری می تواند تحلیلی راهگشا و کارآمد در نظر به نوع و برخورد مردم در مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری و انتخاب بالاترین مقام اجرایی کشور باشد.تحلیلی که امروز نیز مطمئنا باتوجه به گرایش های مختلف در کاندیداها مفید فایده خواهد بود.
مشارکت در حدود 68 درصدی مردم در دور اول ریاست جمهوری باتوجه به این که تمامی نامزدها به نوعی در چهارچوب حکومت جدید بودند و هرکدام به نوعی دعوی به دست آوردن کرسی ریاست بالاترین نهاد اجرایی کشور را داشتند، اولین نکته ای است که در انتخاب دوره اول به چشم می خورد .علاوه بر فضای مسموم ایجاد شده توسط گروه های ضدانقلاب که در ان دوران هنوز اجازه فعالیت در صحنه سیاسی را داشتند، رد شدن جلال الدین فارسی کاندیدای مورد تأیید حزب جمهوری اسلامی و بسیاری از تشکل های ارزشی به بهانه تشکیک در ایرانی الاصل بودن نامبرده ازجمله عوامل تنش زا در بستر اجتماعی مشارکت مردمی در بهمن ماه 1358 بود. در دوره دوم اما علی رغم این که انقلاب نوپای ایران به دنبال اتخاذ مشی مسلحانه و ترورهای کور توسط منافقین و دیگر گروه های ضدانقلاب، وارد یکی از بحرانی ترین مقاطع تاریخی خود شده بود اما با حضور 65 درصدی مردم و رأی در حدود سیزده میلیونی رجایی به دنبال ترور 72 نفر از بهترین یاران انقلاب در هفتم تیر ماه به نوعی واگویه این احساس ملت بود که شهید رجایی به همراه یار دیرینه اش دکتر باهنر همان نمادهایی هستند که می توانند استقامت و ایستادگی هرچه باشکوه تر ایران و ایرانی را به تماشا بگذارند و رأی به ایشان به معنای نمایش همبستگی و مقاومت ملت انقلابی ایران است. اگرچه کینه توزی منافقین اجازه نداد که طعم این همدلی بیشتر از یک ماه در جان و ذائقه ملت ایران بماند، ولی حضور آیت الله خامنه ای در دور سوم که تنها یک ماه بعداز انتخابات دور دوم بود و مشارکت 75 درصدی مردم و رأی 000/800/16 هزار نفری آیت الله خامنه ای که چیزی در حدود 95 درصد کل آرای مأخوذه بودنشان داد که مردم به هر کنش مذبوحانه ای از آنچه و آن که دشمن می پنداشتند، واکنشی سترگ و حماسه وار نشان داده و مِی دهند اما دور چهارم، پنجم و ششم انتخابات ریاست جمهوری هرکدام بنا بر دلایل متعدد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی با مشارکت نسبی مردم روبه رو شد که البته در تبیین آن ذکر چند نکته حائز اهمیت است،
اول این که دور چهارم انتخابات مصادف با دومین دور ریاست جمهوری حضرت آیت الله خامنه ای بود و برای مردم مسلم بود که ایشان کماکان منتخب ملتی خواهد بود که در شرایط جنگ و تحریم های اقتصادی است و تنش هایی که پیرامون ادامه جنگ و پذیرش قطعنامه در جامعه جریان دارد ایجاب می کند که سکاندار امور کشور تغییر نیابد،به همین دلیل آن گونه که در دوره های بعد در زمان دور دوم انتخاب هاشمی و خاتمی ملاحظه می شود به طور کل انتخابات از مشارکتی پایین تر در مقایسه دور اول هر رئیس جمهور برخوردار شده است.اما دور پنجم که همراه با پایان جنگ و ضرورت سازندگی کشور و پس از ارتحال امام خمینی(ره) و در اوان رهبری حضرت آیت الله خامنه ای برگزار می شود نیز برای مردم مسلم بود که تنها هاشمی رفسنجانی فردی است که از عهده این مهم برمی آید لذا رقیبی برای وی متصور نبود. دردور ششم نیز به دلیل شرایط پیش گفته در انتخابات دومین دور هر رییس جمهوری افزایشی در میزان مشارکت دیده نمی شود ،گرچه رأی آقای هاشمی به علت نخستین رقابت جدی در طول ادوار انتخابات ریاست جمهوری به نسبت افت می کند و رقیب ایشان اقای توکلی در مقایسه بارقبای سایر ادوار رأی قابل توجهی می آورد.اما دور هفتم که بی نظیر ترین مشارکت مردم در طول تاریخ انتخابات تا به حال بوده است با مشارکت بیست میلیونی و درصدی بالغ بر 80 درصد واجدین شرایط نقطه باشکوهی در تاریخ انتخابات بود. در این دوره شعارها و محورهای فکری جدیدی که آقای خاتمی مطرح کرد و وعده هایی که درمورد تغییر فضای سیاسی و فرهنگی موجود داد، مردم را به سوی این شعارهای جدید جذب نمود. این درحالی بود که رقیب ایشان وعده حفظ وضع موجود دوره هاشمی با انجام برخی تغییرات را می داد. ادامه این شوق به تازگی در مردم باعث شد که حتی در تعاملی جدی انتخابات مجلس ششم نیز در ید همفکران سیاسی و حزبی خاص که داعیه طرفداران ایشان را داشت، درآید.با این وجود تحلیل مشارکت بالای مردم در انتخاب هفتم ریاست جمهوری نیز همان گونه که تا به حال نقد و نظرهای بسیاری را برانگیخته قابل توجه است.این که برخلاف تبلیغ های ناروایی که معاندین نظام و رسانه های غربی دردوره پیش از انتخاب هفتم داشتند، رأی گیری یک انتصاب نانوشته از بالا نبود و تفکری که در جامعه وجود داشت باعث شد تا مشارکت بالای مردمی در این انتخابات صورت بگیرد و اصولا مشارکت بالای مردم در همین تز صورت گرفت و مردم خواستند که قدرت انتخاب خود را به رخ بکشند اما در دوره هشتم نیز که شاهد این مشارکت تا 66 درصد بوده ایم انتخابات حضور 10 نامزد ریاست جمهوری را تجربه کرد و شاید یکی از عللی که حضور مردم را در انتخاب هشتم به نسبت انتخاب هفتم شان کمرنگ تر کرده همان تکثر نامزدها و جدی نگرفتن رقابت آنها با آقای خاتمی در ذهن مردم باشد.

بررسی آماری

انتخابات در نظام جمهوری اسلامی یکی از مؤلفه های اصلی مشارکت همگانی توأم با احساس مسئولیت مردم در اداره کشور خود می باشد. افتخار نظام جمهوری اسلامی در طول 26 سال گذشته، تلفیقی از دینداری و مردم سالاری در مدل جمهوری اسلامی است.مردم ایران به طور متوسط در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، به طور متوسط هر سال یک بار در انتخابات شرکت کردند.
در همین راستا در آستانه دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری سعی کردیم در این مطلب به تحلیل آماری هشت دوره انتخابات ریاست جمهوری بپردازیم تا میزان حضور مردم در هر دوره از انتخابات معین شود.

دوره اول:

انتخابات ریاست جمهوری در تاریخ 5/11/58 در سراسر کشور برگزار گردید. در این انتخابات 124 نفر داوطلب شدند که صلاحیت هیچ یک رد نشد و تمامی این افراد وارد میدان رقابت شدند. جمعیت واجد شرایط جهت شرکت در این انتخابات 20857391 نفر بود که از این تعداد مجموع آراء شرکت کنندگان 14152902 نفر یعنی 86/67% از مردم مشارکت نمودند. براساس ماده 5 لایحه قانونی انتخابات اولین رئیس جمهوری ایران مصوب 28/9/58 شورای انقلاب «وزارت کشور فهرست داوطلبان ریاست جمهوری که حائز شرایط تشخیص داده شد را جهت تأیید صلاحیت به حضور رهبر انقلاب تقدیم می نماید.» با این وصف تأیید صلاحیت نامزدهای انتخابات اولیه ریاست جمهوری به عهده حضرت امام خمینی (ره) بود و ایشان تمام 124 نفر را تأیید و در نهایت 107 نفر در روز رأی گیری به رقابت پرداختند.
چهره های شاخصی که در این رقابت شرکت نمودند عبارتند از: ابوالحسن بنی صدر (وزیر دارایی وقت) با 10753752 رأی (7/75%) و دکتر حسن حبیبی (وزیر علوم و آموزش عالی وقت) با 852/676 رأی (78/4%)، دکتر کاظم سامی سرپرست جمعیت شیرخورشید سرخ ایران با 161/90 رأی (64/0%) از چهره های شاخص دیگر صادق خلخالی، مسعود رجوی، سید احمد محسن(استاندار خوزستان) نیز بودند.
اولین رئیس جمهور کشور بنِی صدر انتخاب گردید که پس از عزل وی توسط مجلس و حضرت امام (ره)، در یک سال و شش ماه بعد، دومین انتخابات ریاست جمهوری برگزار گردید.

دوره دوم:

انتخابات دومین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 2/5/60 پس از گذشت یک سال از آغاز جنگ تحمیلی برگزار گردید. براساس قانون مورخ 13/4/60 مصوب مجلس شورای ملی (اسلامی) تأیید صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری به عهده شورای نگهبان گذاشته شد. در این دوره 71 نفر داوطلب شدند که فقط صلاحیت 4 نفر از سوی شورای نگهبان تأیید گردید. در این انتخابات 22439930 نفر واجد شرایط شرکت در این انتخابات بوده اند که از این تعداد 14573803 نفر یعنی 24/64% مردم شرکت کردند.
چهار چهره شاخصی که در این رقابت شرکت نمودند عبارت بودند از: سیداکبر پرورش(نماینده مجلس) با 339646 رأی (67/2%)، عباس شیبانی (پزشک) با 658498 رأی (53/4%)، حبیب الله عسگراولادی مسلمان(نماینده مجلس) با 249457 رأی (72/1%) که منتخب این دوره محمدعلی رجایی از میان 14573803 نفر شرکت کننده (24/64%)، تعداد 12770050 رأی (90%) را به دست آورد که حکم تنفیذ وی توسط رهبر فقید انقلاب صادر شد. داستان تواضع و خشوع او در مقابل ولایت امر مسلمین و بوسه بر دستان مبارک حضرت امام خمینی(ره) در هنگام دریافت حکم ریاست جمهوری داستانی ماندگار در تاریخ انقلاب و نظام است.

دوره سوم:

پس از شهادت رئیس جمهور شهید رجایی در هشتم شهریور 60 بلافاصله مقدمات برگزاری انتخابات سومین دوره ریاست جمهوری فراهم شد و این انتخابات در تاریخ 10/7/60 برگزار گردید. در این انتخابات 22439930 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 16846715 نفر یعنی معادل 26/74% شرکت نمودند. در این دوره 46 نفر داوطلب شدند که پس از بررسی شورای نگهبان صلاحیت 4 نفر تأیید شد. این افراد عبارت بودند از پرورش(نماینده مجلس) با 348294 رأی (02/2%) حضرت آیت الله خامنه ای (نماینده شورای انقلاب و معاون وزارت دفاع) با 15905987 (95%) رأی زواره ای (معاون وزارت کشور)با 59058 رأی (38/0%) و دکتر غفوری فرد با 80545 رأی (48/0%)
نکته حائز اهمیت آن که آقایان محمدرضا مهدوی کنی، علی موحدی ساوجی و دکتر ولایتی از جمله داوطلبان بودند که برخی توسط شورای نگهبان رد صلاحیت شدند و برخی نیز وارد میدان رقابت نشدند. منتخب این دوره حضرت آیت الله خامنه ای بود که حکم تنفیذ وی در تاریخ 17/7/60 توسط رهبر فقید انقلاب صادر شد.

دوره چهارم:

انتخابات چهارمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 25/5/64 در سراسر کشور برگزار شد. در این انتخابات 50 نفر داوطلب شدند که شورای نگهبان صلاحیت 3 نفر را تأیید نمود. در این انتخابات 25133802 نفر واجد شرایط بودند که از این تعداد 14238587 نفر معادل 78/54% شرکت نمودند. نامزدهای این دوره و آرای آنها عبارتند از: حضرت آیت الله خامنه ای با 12205012 رأی (85%) عسگر اولادی مسلمان با 278113 رأی (95/1%) و محمود کاشانی (استاد دانشگاه) 1402953 رأی (85/9%).

دوره پنجم:

انتخابات پنجمین دوره ریاست جمهوری پس از ارتحال جانگداز رهبر فقید انقلاب در تاریخ 6/5/68 برگزار شد. این در حالی بود که چهارمین رئیس جمهوری عملاً تا 17 مهر آن سال باید در پست ریاست جمهوری انجام وظیفه نماید. اما به علت ارتحال رهبر فقید انقلاب در تاریخ 14/4/68 و انتخاب رئیس جمهور وقت به رهبری نظام جمهوری اسلامی، انتخابات روز جمعه ششم مرداد ماه برگزار گردید و این دوره یک ماه و نیم زودتر از موعد مقرر آغاز گردید. در فاصله ارتحال رهبر کبیر انقلاب و انتخابات پنجمین دوره ریاست جمهوری، امورات مربوط به رئیس جمهوری توسط رهبر جدید انجام می گرفت. در این انتخابات 30139598 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 16452677 نفر شرکت کردند یعنی 59/54% واجدین شرایط.
همچنین در پنجمین دوره، 79 نفر داوطلب شدند و دو نفر ایشان تایید صلاحیت شدند که عبارتند از: هاشمی رفسنجانی(رئیس مجلس شورای اسلامی) با 15550528رای(94%) و شیبانی(نماینده مجلس) با 635165 رای (86/3%).

دوره ششم:

انتخابات ششمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 21/3/72 برگزار گردید. در این انتخابات 33156055 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 16796787 نفر معادل 66/50% شرکت نمودند. شورای نگهبان از میان 128 نفری که ثبت نام کرده بودند 4 نفر را تأیید نمود که عبارتند از : دکتر توکلی(سردبیر اقتصادی روزنامه رسالت) با 4026879 رأی (97/23%)، جاسبی (رئیس دانشگاه آزاد اسلامی) با 1498084 رأی (92/8%) طاهری (مجری طرح سازمان صنایع دفاع) با 387655 رأی (31/2%) هاشمی رفسنجانی با 10566499 رأی (63%).

دوره هفتم:

انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 2/3/76 برگزار گردید. در این دوره 36466487 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 29145745 نفر شرکت نمودند که معادل 92/79% بود و در این انتخابات 238 نفر داوطلب شدند که از این تعداد چهار نفر توسط شورای نگهبان تأیید شدند. حجت الاسلام خاتمی با 20138784 رأی (69%) حجت الاسلام ناطق نوری با 7248317 رأی، محمد ری شهری با 744205 رأی، زواره ای با 772707 رأی. حکم تنفیذ حجت الاسلام خاتمی در 12/5/76 از سوی مقام معظم رهبری صادر شد.

دوره هشتم:

انتخابات هشتمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 18/3/80 برگزار گردید. در این دوره 42170230 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 28155969نفر شرکت نمودند که معادل 77/67% ضریب مشارکت مردم بود. در این انتخابات از میان817 داوطلب ثبت نام کننده، تعداد 10 نفر توسط شورای نگهبان تأیید شدند که سید محمد خاتمی بار دوم با 21659053 رأی (77%) و پس از آن دکتر توکلی، شمخانی، غفوری فرد، فلاحیان و جاسبی و... در مراتب بعدی قرار گرفتند. حکم تنفیذ حجت الاسلام خاتمی در تاریخ 11/5/80 توسط مقام معظم رهبری صادر شد.

دوره نهم :

نتایج انتخابات دور اول ریاست جمهوری دوره نهم نشان می دهد که آقای هاشمی رفسنجانی با 16/6 میلیون نفر معادل 21 درصد آرا نفر اول ، آقای احمدی نژاد با 71/5 میلیون نفر (5/19درصد ) نفر دوم بوده و پس از ایشان آقای کروبی با 07/5 میلیون نفر (3/17درصد) ، قالیباف با 70/4 میلیون نفر (9/13درصد ) ، معین با 50/4 میلیون نفر (8/13درصد) ، لاریجانی با 74/1 میلیون نفر (9/5 درصد) و مهرعلیزاده با 29/1 میلیون نفر (4/4 درصد ) به ترتیب در رتبه بعدی قرار گرفتند . تعداد آرای باطله نیز 2/1 میلیون معادل 2/4 درصد کل آرا بوده است . پراکندگی آرا و محبوبیت کاندیداها در نقاط مختلف کشور از تنوع قابل توجهی برخوردار است . بر اساس نتایج مرحله اول آقایان هاشمی و احمدی نژاد به مرحله دوم راه یافتند. در بین داوطلبین نام برده شده ، بیشترین واریانس (میزان پراکندگی ) رای استانی به ترتیب آقایان احمدی نژاد ، کروبی و معین اختصاص دارد . رای آقایان هاشمی و قالیباف تقریبا در سطح کشور یکنواخت است اما رای آقایان احمدی نژاد و کروبی دارای پراکندگی بالایی در سطح کشور است .
در مرحله دوم انتخابات ، آقای احمدی نژاد موفق شدند اکثریت آرا را به خود اختصاص دهند و به عنوان نهمین رئیس جمهور کشور برگزیده شود .
آنچه در شهرستان ها گذشت

شهرستان های کوچک

در شهرستان های کوچک به طور متوسط در 200 شهرستان کوچک آقای کروبی (2/22 درصد ) ، هاشمی (2/21 درصد ) ، معین (3/15 درصد ) ، احمدی نژاد (15 درصد ) و قالیباف (4/14 درصد ) به ترتیب رتبه های اول تا پنجم را کسب کرده اند .آقایان کروبی و معین به طور متوسط در شهرستان های با اکثریت روستایی رای بالاتری در مقایسه با شهرستان های با اکثریت شهری به دست آورده اند . این نسبت برای آقایان هاشمی و قالیباف تفاوت قابل توجهی بین نقاط شهری و روستایی در شهرستان های کوچک ندارد . لیکن برای آقای احمدی نژاد آرای ایشان در نقاط شهری به مراتب بیشتر از نقاط روستایی است .

شهرستان های متوسط

در شهرستان های متوسط به طور میانگین آقایان کروبی (7/22 درصد ) ، هاشمی (5/21 درصد ) ، احمدی نژاد (2/16 درصد ) ، معین (1/16 درصد ) و قالیباف (5/15 درصد ) به ترتیب رتبه های اول تا پنجم را داشته اند . همچنین بررسی آرا در نقاط شهری و روستایی نشان می دهد که آقایان هاشمی ، معین و قالیباف در شهرستان های با اکثریت روستایی رای بیشتری داشته اند در مورد آقای کروبی بادرصد کمی وضعیت در نقاط شهری بهتر بوده است و در مورد آقای احمدی نژاد همانند شهرستان های کوچک ملاحظه می شود که درصد آرای ایشان در نقاط شهری به میزان قابل توجهی بیشتر از نقاط روستایی است .

شهرستان های بزرگ

درشهرستان های بزرگ کشور آقایان احمدی نژاد (8/24 درصد ) ، هاشمی (7/22 درصد ) ، قالیباف (5/15 درصد ) ، کروبی (8/13 درصد ) و معین (2/13 درصد ) به ترتیب حائز اکثریت آرا شده اند . در مورد آقایان هاشمی ، قالیباف و معین ، تفاوت قابل ملاحظه در آرای نقاط شهری و روستایی وجود ندارد . لیکن آقای کروبی به طور قابل توجهی در نقاط روستایی دارای رای بیشتری است و آقای احمدی نژاد مشابه شرایط شهرستان های کوچک و متوسط در شهرستان های بزرگ نیز در نقاط شهری حائز آرای بیشتری شده اند .

63 درصد آرا در دست احمدی نژاد

در مرحله دوم انتخابات 8/27 میلیون نفر به پای صندوق های رای رفتند که در مقایسه با مرحله اول میزان مشارکت به مقدار 5 درصد کاهش یافت .
محمود احمدی نژاد موفق به کسب 63 درصد آرا شده و به ریاست جمهوری کشور برگزیده شد . بررسی آرا در مرحله دوم نشان می دهد که تفاوت چندانی در میزان کسب آرا توسط کاندیداها در نقاط شهری و روستایی و همچنین در شهرهای کوچک ، متوسط و بزرگ مطابق طبقه بندی انجام شده ، مشابه آنچه در مرحله اول انتخابات بود ، وجود ندارد . درتمام این گروه ها احمدی نژاد به طور متوسط آرایی بین 61 تا 68 درصد کسب کرده اند و آرای هاشمی نیز بین 32 تا 39 درصد متغیر بوده است.ملاحظه می شود که احمدی نژاد در مرحله دوم موفق شد آرای سایر کاندیداها را به سمت خود جذب کند و یکی از نکات قابل توجه در مرحله دوم این است که در بررسی آرای آقای هاشمی و احمدی نژاد به تفکیک مناطق جغرافیایی کشور ، تفاوت معنی داری ملاحظه می شود . احمدی نژاد موفق به کسب اکثریت مطلق آرا به نسبت بهتری در مناطق غرب ، جنوب و جنوب شرق کشور داشته است . به عنوان مثال محمود احمدی نژاد در پنج استان اصفهان ، قم ، قزوین ، سمنان و چهارمحال و بختیاری به طور متوسط حدود 74 درصد آرا را کسب کرد.

جمع بندی هشت مرحله گذشته(به جز دور نهم)

1- انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری در دوم خرداد ،76 از حیث مشارکت مردمی در پای صندوق های رأی با حدود 80% اولین مقام را پس از رفراندوم جمهوری اسلامی در بین 25 انتخابات برگزار شده پس از انقلاب اسلامی دارا می باشد.
2- در میان 5 رئیس جمهوری منتخب گذشته (بنی صدر- رجایی- خامنه ای- هاشمی- خاتمی) در هشت دوره ریاست جمهوری، حضرت آیت الله خامنه ای با 03/95% بیشترین میزان آراء را کسب نمود.
3- هاشمی رفسنجانی در دومین دوره کاندیداتوری خویش با 63% کمترین میزان آراء را نسبت به سایر رؤسای جمهوری ایران کسب کرد.
4- کمترین میزان مشارکت مردم در هشت انتخابات ریاست جمهوری مربوط به ششمین دوره ریاست جمهوری در 21 خرداد 72 با 66/50% و بالاترین مشارکت مردمی در هفتمین دوره ریاست جمهوری در دوم خرداد 76 با 92/79% می باشد.
5- بیشترین تعداد نامزدهای تأیید صلاحیت شده در اولین دوره ریاست جمهوری با 107 نفر و کمترین نامزدها در پنجمین دوره با 2 نفر بوده است.
6- بیشترین افراد داوطلب ثبت نام کننده در هشتمین دوره با 817 نفر به شکل بی سابقه در 18 خرداد 80 بوده و کمترین افراد داوطلب با 46 نفر در سومین دوره بوده است.
7- در دوره های اول و دوم سرپرست وزارت کشور به عنوان دستگاه مجری این انتخابات حضرت آیت الله مهدوی کنی، در دوره سوم وزیر کشور سید کمال الدین نیک روش، دوره چهارم وزیر کشور حجت الاسلام ناطق نوری، دوره پنجم وزیر کشور محتشمی، دوره ششم وزیر کشور عبدالله نوری، دوره هفتم بشارتی و دوره های هشتم و نهم وزیر کشور موسوی لاری بوده اند.

منبع : راسخون

چهارشنبه بیست و سوم 2 1388
طی سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تا 1384، جمعاً 25 بار به آراء مردم مراجعه شده است‌. از برگزاری اولین همه‌پرسی که 12 فروردین 1358 برای برقراری نظام جمهوری اسلامی در کشور ترتیب یافت‌، تا نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری که در سوم تیر 1384 برگزار شد، 25 بار انتخابات برگزار شده است: رفراندوم جمهوری اسلامی‌، انتخابات مجلس خبرگان‌، انتخابات دو مرحله‌ای هر یک از دوره‌های مجلس شورای اسلامی‌، انتخابات میاندوره‌ای مجلس‌، انتخابات شوراهای شهری و انتخابات ریاست جمهوری و...

طی 26 سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی‌، به طور متوسط سالی یک بار به آراء مردم رجوع شده است‌. حتی شکل‌گیری و پیروزی انقلاب و سقوط رژیم ستمشاهی نیز به نوعی مراجعه به آراء مردم بود. از این منظر، مردم‌گرایی پدیده‌ای است که عمری به درازای عمر انقلاب دارد.

از مجموع همه‌پرسی‌ها و انتخابات برگزار شده تا سال 1384، نه مورد آن مربوط به انتخابات ریاست جمهوری بود. مردم ایران، روز سوم تیر 1384 برای نهمین بار جهت گزینش فردی برای احراز مقام ریاست جمهوری به پای صندوقهای رای رفتند.

اولین انتخابات ریاست جمهوری‌

اولین انتخابات ریاست جمهوری در ایران، روز 5 بهمن 1358 به فاصله یک سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی برگزار شد. این انتخابات در شرایطی برگزار شد که دولت موقت مهندس مهدی بازرگان استعفا داده و مدیریت نظام بر عهده شورای انقلاب محول شده بود. ابوالحسن بنی صدر، سید احمد مدنی‌، حسن حبیبی‌، داریوش فروهر، صادق طباطبائی‌، محمد مکری‌، کاظم سامی و صادق قطب‌زاده کاندیداهای شاخص اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری بودند. در این انتخابات از مجموع بیش از 14 میلیون رای مأخوذه، بنی‌صدر با بیش از 10 میلیون رأی به عنوان نخستین رئیس جمهوری انتخاب شد.

بنی‌صدر فارغ‌التحصیل رشته اقتصاد از دانشگاههای فرانسه بود. او که 20 سال از عمر خود را در فرانسه گذرانده بود، در بهمن 1357 با هیئت همراه امام خمینی(ره) به تهران آمد و با مصاحبه‌ها و مناظره‌های سیاسی‌اش چهره‌ای شاخص شد.

ریاست جمهوری بنی صدر رسماً از 15 بهمن 1358 که وی در برابر امام خمینی(ره) سوگند یاد کرد، آغاز شد. در مراسم تنفیذ ریاست جمهوری‌، امام خمینی(ره) طی سخنانی فرمودند: «من از آقای بنی صدر می‌خواهم که مابین قبل و بعد از ریاست جمهوری در احوال روحی ایشان تفاوتی ایجاد نشود

امام افزودند: «تنفیذ و نصب اینجانب و رأی ملت مسلمان ایران محدود است به عدم تخلف ایشان از احکام مقدسه اسلام و تبعیت از قانون اساسی‌

با این حال و علیرغم این هشدارها، ریاست جمهوری بنی‌صدر تنها 17 ماه به طول انجامید. وی در طول این مدت از یکسو با میدان دادن به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروههای ضد انقلاب سبب تقویت آنان گردید و از سوی دیگر در برابر اکثر مصوبات مجلس شورای اسلامی‌، قوه قضائیه‌، شورای نگهبان و برخی دیگر از نهادهای برخاسته از انقلاب ایستادگی کرد. با تکروی‌ها، انحصارطلبی‌ها و قانون شکنی‌هایی که بنی‌صدر داشت ، ذهن نیروهای معتقد به انقلاب و امام نسبت به وی بدبین شد؛ همچنین کندی و کارشکنی‌هایی که وی در جبهه‌های جنگ تحمیلی از خود نشان داد امام و مردم را نسبت به خود نا امید ساخت. این عملکرد باعث شد تا امام خمینی(ره) طی حکمی وی را از سمت فرماندهی کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران برکنار سازند.

چند روز پس از برکناری بنی‌صدر، ساختمان مرکزی حزب جمهوری اسلامی توسط عوامل سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در جریان یک بمب‌گذاری منفجر شد و آیت‌الله بهشتی همراه با 72 نفر از مسئولان مملکتی به شهادت رسیدند. پس از این حادثه بنی‌صدر تا لحظه فرار از ایران‌، مخفی شد.

امام خمینی 10 روز پس از این حکم، با حکم دیگری بنی صدر را از مقام ریاست جمهوری نیز عزل کردند. این حکم در پاسخ به نامه آقای هاشمی رفسنجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی صادر شد.

متن نامه آقای هاشمی رفسنجانی و پاسخ امام خمینی به شرح زیر است‌:

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم‌

محضر شریف حضرت آیت‌الله العظمی امام خمینی ادامه الله ظله‌

محترما به عرض می‌رساند مجلس شورای اسلامی در جلسه مورخ 31/3/1360 پس از بحث و بررسی با حضور 190 نفر به شرح زیر:

آراء موافق 177 نفر - رای مخالف 1 نفر - آراء ممتنع 12 نفر

در مورد آقای سید ابوالحسن بنی صدر بر این قرار گرفت که آقای ابوالحسن بنی صدر برای ریاست جمهوری اسلامی ایران کفایت سیاسی ندارد. به موجب اصل 110 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مراتب برای اتخاذ تصمیم به خدمت امام عظیم الشان گزارش می‌گردد.

رئیس مجلس شورای اسلامی‌

اکبر هاشمی رفسنجانی‌

بسم الله الرحمن الرحیم‌

پس از رای اکثریت قاطع نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی مبنی بر اینکه آقای ابوالحسن بنی صدر برای ریاست جمهوری اسلامی ایران کفایت سیاسی ندارد، ایشان را از ریاست جمهوری اسلامی ایران عزل نمودم‌.

اول تیر 1360

روح الله الموسوی الخمینی‌

بنی صدر یک ماه پس از عزل توسط امام خمینی(ره)‌، از کشور گریخت‌. وی هفتم مرداد 1360 همراه با مسعود رجوی رییس سازمان مجاهدین خلق (منافقین‌) تهران را به قصد پاریس ترک کرد. فرار بنی صدر یک ماه پس از خلع وی از ریاست جمهوری توسط امام و 5 روز پس از انتخاب شهید محمد علی رجایی به ریاست جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت‌. بنی صدر ساعت 22 چهارشنبه هفتم مرداد 1360 با یک فروند هواپیمای بوئینگ 707 به خلبانی سرهنگ معزی ـ خلبان ویژه شاه ـ از کشور گریخت‌. معزی در ماه دی 1357 پس از آن که شاه را به مصر و سپس به مراکش برد، دربازگشت از مراکش با تظاهر به جانبداری از انقلاب اسلامی به ایران بازگشت. بنی صدر هنگام ورود به فرودگاه مهرآباد برای فرار از کشور، سوار بر اتومبیل وانت و ملبس به لباس زنانه بود.

بنی صدر، 5 بهمن 1358 به ریاست جمهوری رسید،20 خرداد 1360 با حکم امام از فرماندهی کل قوا برکنار شد، اول تیر 1360 به دنبال تصویب طرح عدم کفایت سیاسی در مجلس شورای اسلامی و به حکم امام خمینی(ره) از ریاست جمهوری عزل شد و هفتم مرداد 1360 از ایران گریخت‌.

دومین انتخابات ریاست جمهوری‌

دوم مرداد1360، محمد علی رجایی در جریان دومین انتخابات ریاست جمهوری‌، با به دست آوردن بیش از 13 میلیون رأی مردم، دومین رییس جمهوری ایران شد. این دور از انتخابات در شرایطی برگزار شد که یک سال از شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران می‌گذشت و بخشهایی از غرب و جنوب تحت اشغال متجاوزین عراقی بود. از یکسو حذف بنی صدر، به جبهه‌های راکد شده جنگ تحرک تازه‌ای بخشیده بود و روحیه و قدرت مقاومتی نیروهای ایران در برابر دشمن افزایش یافته بود، و از سوی دیگر نیروهای معتقد به خط امام در عرصه داخلی جان دوباره یافته بودند. در چنین شرایطی محمد علی رجایی توانست با فاصله زیادی سه رقیب دیگر خودـ عباس شیبانی‌، حبیب الله عسگراولادی و علی اکبر پرورش ـ را با به دست آوردن بیش از 13 میلیون از مجموع 7/14 میلیون آراء اخذ شده، پشت سرگذارد. محمد علی رجایی که چهره فرهنگی و از معلمان باسابقه آموزش و پرورش تهران بود، ابتدا وزارت آموزش و پرورش را عهده‌دار شد و سپس در 1359 ش. به نمایندگی مردم تهران وارد مجلس شورای اسلامی شد. او در 18 شهریور 1359 به نخست وزیری و پس از عزل بنی صدر به ریاست جمهوری رسید. اما این مسئولیت تنها یک ماه دوام آورد و در هشتم شهریور 1360 محمد علی رجایی همراه با محمد جواد باهنر ـ نخست وزیرـ بر اثر انفجار بمبی که در ساختمان نخست وزیری کارگذارده شده بود، به شهادت رسیدند. این حادثه از جمله حوادث تروریستی سال 1360 بود که سازمان مجاهدین خلق (منافقین) مرتکب می‌شدند. حادثه هشتم شهریور، دو ماه پس از حادثه هفتم تیر به وقوع پیوست‌. رجایی و باهنر، هر دو هنگام شهادت 48 سال داشتند. باهنر نیز طی 5/2 سالی که از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذشت، مسئولیتهایی از جمله عضویت در شورای انقلاب‌، نمایندگی مردم کرمان در مجلس خبرگان‌، نمایندگی مردم تهران در مجلس شورای اسلامی‌، وزارت آموزش و پرورش و دبیر کلی حزب جمهوری اسلامی را برعهده داشت. او پس از انتخاب محمد علی رجایی به ریاست جمهوری، به نخست وزیری جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد.

سومین انتخابات ریاست جمهوری‌

سومین دوره انتخابات ریاست جمهوری نیز در شرایطی برگزار شد که کشور در اوج بحران سیاسی قرار داشت‌. تداوم جنگ تحمیلی و نیاز نیروهای جبهه به حمایتهای لجستیکی، انسانی و همچنین تشدید ترورهای کور منافقین علیه مردم عادی کوچه و بازار دو بحران عمده کشور بود. نامزدهای این دوره از انتخابات عبارت بودند از: ‌آیت‌الله سید علی خامنه‌ای‌، سید علی اکبر پرورش‌، حسن غفوری فرد و سید رضا زواره‌ای. آیت‌الله خامنه‌ای در این انتخابات که دهم مهر 1360 برگزار شد، در شرایطی به پیروزی رسید که 3 ماه پیش از آن خود در مسجد ابوذر تهران مورد سوء قصد عوامل سازمان مجاهدین خلق قرار گرفته و از ناحیه دست و سینه به شدت مجروح شده بود. وی در این انتخابات توانست از مجموع 8/16 میلیون رأی ماخوذه، بیش از 16 میلیون رای را از آن خود سازد و بالاترین درصد آرأ مردم را در جریان نه مرحله انتخابات ریاست جمهوری به خود اختصاص دهد. آیت الله خامنه‌ای که در سالهای پس از پیروزی انقلاب مسؤولیتهایی چون عضویت در شورای انقلاب‌، نمایندگی امام در شورایعالی دفاع‌، امامت جمعه تهران و نمایندگی مردم تهران در مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت‌، دو دوره چهار ساله در سمت ریاست جمهوری خدمت کرد.

چهارمین انتخابات ریاست جمهوری‌

چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، 25 مرداد 1364 برگزار شد. آیت الله خامنه‌ای‌، حبیب الله عسگر اولادی و سید محمود کاشانی‌، نامزدهای این دور از انتخابات بودند. در این دور از انتخابات نیز آیت‌الله خامنه‌ای با کسب بیش از 12 میلیون از مجموع 2/14 میلیون رای ماخوذه به ریاست جمهوری انتخاب شدند.

ایشان در این 8 سال سفرهای متعددی به کشورهای خارجی داشت‌. نطق سال 1366 ایشان در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل‌، بویژه در نشان دادن مظلومیت جمهوری اسلامی و توطئه‌های استکبار علیه انقلاب اسلامی سهم بسزایی داشت‌.

از مهمترین رویدادهای دوره دوم ریاست جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای، می‌توان به پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل که 26 تیر 1367 به وقوع پیوست و رحلت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در 14 خرداد 1368 اشاره کرد. در پی این رویداد آیت‌الله خامنه‌ای توسط مجلس خبرگان رهبری‌، جانشین حضرت امام(ره) شد. این واقعه کمتر از 2 ماه پیش از برگزاری پنجمین دوره انتخابات ریاست جمهوری رخ داد.

پنجمین انتخابات ریاست جمهوری

آقای هاشمی رفسنجانی چهارمین رئیس جمهور ایران بود که در جریان برگزاری پنجمین انتخابات ریاست جمهوری به این سمت انتخاب شد. در این انتخابات که ششم مرداد 1368 برگزار شد، وی از مجموع 4/16 میلیون رای ماخوذه 5/15 میلیون رای مردم را به خود اختصاص داد. تنها رقیب هاشمی رفسنجانی در این دور از انتخابات‌، عباس شیبانی بود. آقای هاشمی رفسنجانی پس از پیروزی انقلاب از سوی حضرت امام(ره) به عضویت شورای انقلاب درآمد و از همان بدو امر جزو شورای موسسین حزب جمهوری اسلامی شد. او در چهارم خرداد 1358 از یک سوء قصد توسط گروهک فرقان جان سالم به در برد. وی پیش از احراز مقام ریاست جمهوری، سه دوره رییس مجلس شورای اسلامی بود.

ششمین انتخابات ریاست جمهوری

ششمین انتخابات ریاست جمهوری، 21 خرداد 1372 برگزار شد و طی آن آقای هاشمی رفسنجانی از 7/16 میلیون رای ماخوذه، 5/10 میلیون آن را به خود اختصاص داد. احمد توکلی‌، عبدالله جاسبی و احمد طاهری‌، نامزدهای مطرح این دور از انتخابات ریاست جمهوری بودند. آقای هاشمی رفسنجانی تا زمان برگزاری هفتمین انتخابات ریاست جمهوری‌، در این سمت باقی ماند و سپس در پایان دو دوره ریاست جمهوری‌، از سوی رهبر انقلاب به ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام برگزیده شد.

هفتمین انتخابات ریاست جمهوری

هفتمین انتخابات ریاست جمهوری، دوم خرداد 1376 برگزار شد. آقایان سیدمحمدخاتمی‌، علی‌اکبر ناطق نوری‌، سید رضا زواره‌ای و محمد محمدی ری شهری نامزدهای این دوره از انتخابات بودند. در این انتخابات آقای سید محمد خاتمی از مجموع 29 میلیون و 76 هزار و 70 رای ماخوذه، 20 میلیون و 78 هزار و 178 رای مردم را به دست آورد.

برگزاری اجلاس سران کشورهای اسلامی در تهران در آذر 1376، برگزاری انتخابات سراسری سومین مجلس خبرگان در اول آبان 1377، انتخابات شوراهای شهری در هفتم اسفند 1377، انتخابات بیستمین دوره مجلس شورای اسلامی در 29 بهمن 1378، و حادثه «11 سپتامبر امریکا» از رویدادهای عمده دور اول ریاست جمهوری آقای خاتمی بود.

هشتمین انتخابات ریاست جمهوری

هشتمین انتخابات ریاست جمهوری، روز 18 خرداد 1380 برگزار شد. در این دور آقایان سیدمحمدخاتمی‌، احمد توکلی‌، علی شمخانی‌، عبدالله جاسبی‌، حسن غفوری فرد، منصور رضوی‌، شهاب الدین صدر، علی فلاحیان و مصطفی هاشمی طبا نامزدهای مطرح بودند. در این دور از انتخابات نیز آقای خاتمی توانست از مجموع 28 میلیون و 86 هزار و 507 رای ماخوذه در داخل کشور و 73 هزار و 889 رای ماخوذه در شعبه‌های خارج از کشور، با 21 میلیون و 659 هزار و 53 رای به عنوان هشتمین رئیس جمهور ایران برگزیده شود. حمله امریکا به عراق و افغانستان و ساقط شدن صدام و طالبان دراین دو کشور، برگزاری هفتمین دوره انتخابات مجلس ـ اسفند 1382ـ و خودکفایی گندم در سال 1383 ش. از مهمترین رویدادهای دوره دوم ریاست جمهوری آقای خاتمی بود.

نهمین انتخابات ریاست جمهوری

نهمین انتخابات ریاست جمهوری، در دو مرحله و در روزهای 27 خرداد و 3 تیر 1384 صورت گرفت‌. آقایان محمود احمدی نژاد، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی‌، مهدی کروبی‌، محمدباقر قالیباف‌، مصطفی معین و علی لاریجانی نامزدهای این دوره بودند. محمود احمدی‌نژاد و علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی به دور دوم انتخابات راه یافتند. در دور دوم آقای محمود احمدی‌نژاد از مجموع 27 میلیون و 959 هزار و 253 رای، 782/248/17 رای را از آن خود ساخت و به عنوان نهمین رئیس جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد.

منبع : کتابخانه اینترنتی تبیان

 

X